De gezamenlijke provincies hebben succesvol een lobby gevoerd om het eigen bedreigde domein aangevuld te krijgen met de taken en de financiën van het waterschap. Daarmee is kunstig ingespeeld om de in Den Haag tot mantra verheven wens iets aan de bestuurlijke drukte te doen. Waren de provincies drie jaar geleden, voorafgaand aan de Statenverkiezingen in 2007, een afgeschreven bestuurslaag, nu lijken ze in politiek Den Haag een wonderbaarlijke comeback te beleven dankzij de erfenis van de waterschappen. Het kan verkeren. Uit de diverse verkiezingsprogramma’s en uit de provinciale retoriek wordt echter één ding duidelijk: erg goed is er nog niet over nagedacht.
In de veronderstelling dat het echte serieuze nadenken over de toekomst van het waterschapsbestel in Den Haag pas een aanvang zal nemen na de komende kabinetsformatie, resteert er nog tijd voor het meegeven van zaken ter overweging.
De Unie van Waterschappen en de waterschappen zijn mogelijk zelf debet aan het ontstaan van de gedachte dat de waterschapstaak zich één op één goed verhoudt met de overige provinciale taken. In de pogingen om de waterschappen wat sterker te profileren is het beeld van de waterschappen als de “regionale waterautoriteit” ontstaan. Een beetje stoere en deftige omschrijving die twee jaar gelden nastrevenswaardig werd gevonden. Ook nu nog, nu het doek voor de zelfstandige waterschappen bijna is gevallen, zie je waterschappen, bijvoorbeeld in de wervingsadvertentie voor een nieuwe dijkgraaf, zich laten voorstaan op het zijn van de regionale waterautoriteit. Fout! Koren op de molen van de op overname beluste provincies. Want regionaal, dat waren juist zij! Bij een regionale autoriteit horen gewichtige bestuurders, marmeren gangen en glimmende dienstauto’s. “We rule the regio”, claimen zichzelf op dit punt wat overschreeuwende gedeputeerden nu dan ook luidkeels.
Het waterschap als regionale waterautoriteit berust dan ook op een ernstige misvatting.
Het op uitvoering gerichte waterschapswerk is vooral lokaal maatwerk. In het beheersgebied van Schieland en de Krimpenerwaard is de core business het beheren van duizenden kilometers watergangen, honderden kilometers dijken en kades en het beheersen van het peil in heel veel peilgebieden. Werk waarbij gebiedskennis vereist is en van waterschapsbestuurders wordt verwacht dat zij in direct contact met bewoners en bedrijven op de juiste wijze het beheer uitvoeren. Werk dus dat mijlen ver verwijderd is van de grote en statige provinciekantoren waar regie wordt gevoerd, kaders worden gesteld en toezicht wordt gehouden. Het waterschap is geen regionale overheid, maar naar wijze van organisatie en aard van de taken een echte lokale overheid. Weliswaar met een groter territoir dan een gemeente, maar dat maakt het waterschap nog geen regionale overheid. Het is dan ook zeer de vraag hoe het fijnmazige functionele en lokale uitvoeringswerk van de waterschapsoverheid soepel kan worden ondergebracht bij de provincies. Provincies overigens waarvan de zelfde over het middenbestuur humeurige verkiezingsprogramma’s unaniem lijken aan te geven dat ze moeten worden opgeschaald. Daarmee wordt de nu al onoverbrugbare afstand tussen het provinciehuis en de van een goede en veilige waterhuishouding afhankelijke burger of bedrijf nog verder vergroot.
Het ligt dan ook veel meer voor de hand om verder te investeren in de relatie tussen gemeenten en waterschap, zoals het onlangs gesloten akkoord tussen VNG en Unie van Waterschappen aangeeft. Bindend element in die samenwerking is de lokale slagkracht in de uitvoering. De gezamenlijke gemeenten en waterschappen mogen wat mij betreft op de volle breedte van de onderscheiden taken verdere samenwerkingsmogelijkheden onderzoeken en in praktijk te brengen. Dit alles met als doel een hogere kwaliteit bij het beheer van de leefomgeving tegen lagere kosten.
