2016 wordt een wedloop tegen veranderende omstandigheden

2016 wordt een wedloop tegen veranderende omstandigheden

Voor zover er nog twijfel aan de effecten van klimaatverandering zou kunnen bestaan, lijkt het erop dat de weersomstandigheden aan het einde van 2015 de definitieve bevestiging hebben willen geven. Voor het jaargetijde ongekend hoge temperaturen en grote schade en overlast door storm en overvloedige regen in Noord- en Zuid-Amerika, Azië en dichterbij in Engeland en Ierland. Aan het begin van het nieuwe jaar 2016 is er even gelegenheid om stil te staan bij wat dit voor ons als waterschappen betekent.

Al vele eeuwen weten we dat waterbeheer een wedloop is tegen veranderende omstandigheden. Generatie op generatie hebben we de prijs betaald voor een te laag tempo of te grote onachtzaamheid en de wedloop kansloos verloren. In grote delen van de wereld wordt deze prijs helaas nog elke dag betaald. In ons land zijn we, door schade en schande wijs geworden, er de afgelopen decennia in geslaagd de veranderende omstandigheden net een stapje voor te blijven. In 1995 was het overigens een "close finish" met het hoge water in de grote rivieren.

De strijd tegen wateroverlast door hevige regenbuien verliezen we veel vaker. Met name in onze stedelijke gebieden is er onvoldoende ruimte voor water. Je hoeft geen bijzondere gave te hebben om te voorspellen dat ook in 2016 water op straat, of erger,  in kelders en woningen, het nieuws af en toe op de voorpagina's zal bepalen. De omstandigheden lijken sneller te veranderen dan we ze kunnen bijhouden. Om de veranderende omstandigheden een stap voor te blijven is een offensieve en innovatieve aanpak vereist. Geen tijd om op onze handen te zitten.

Met het nieuwe Deltaprogramma is een belangrijke bijdrage aan een nationale strategie geleverd. Of deze aanpak ons voldoende vaart geeft hangt voor een belangrijk deel af van de voortvarendheid in de uitvoering. Die uitvoering is de kern van het werk van de waterschappen. Bij een succesvolle uitvoering zijn vier aspecten van belang. De kunst om te anticiperen door te innoveren, het vermogen om het werk samen te doen of over te laten, het krijgen van ruimte voor verandering en het duurzamer werken.

Met de in 2018 ingaande nieuwe normering en toetsing van onze dijken anticiperen we op de veranderende omstandigheden door te innoveren. De innovatie zit niet alleen in een nieuwe overschrijdingsnorm waarin toekomstige ontwikkelingen zijn meegenomen, maar vooral ook in het moment waarop de toetsing plaatsvindt. Dit moment laat ons als beheerders voldoende tijd om de dijk te herstellen voordat deze echt gevaarlijk wordt. Op de waterschappen rust dus de belangrijke verantwoordelijkheid om de hoogwaterbeschermingsopgaven op tijd uit te voeren. Hier biedt innovatie de helpende hand. Door slimmer en meer toekomstgericht te werken en meer rekening te houden met de omgeving kunnen we effectiever de veranderende omstandigheden voorblijven!

Bij het verbeteren van de waterkwaliteit lijkt ons vooral het verleden parten te spelen. Intensief grondgebruik en nalevering van stoffen vormen een lastige barrière voor het bereiken van onze doelen. Toch liggen ook bij deze wedloop de kansen in een andere wijze van werken en het stimuleren van innovatie. Problemen bij de bron aanpakken moet terugval in kwaliteit voorkomen.  Innovatie en bestuurlijke moed van betrokken overheden zullen met elkaar de garantie moeten vormen voor ongehinderd zwemplezier in de Kralingse Plas. De wedloop tegen blauwalg zullen we met elkaar kunnen winnen!

2016 biedt de met uitvoering bezig zijnde waterschappen volop de gelegenheid om dit anders en meer in samenwerking te doen. Onbetwist is dat het waterwerk in ons zo laaggelegen land moet gebeuren. Door wie en met wie zijn echter vragen die, willen we de veranderende omstandigheden voorblijven, onorthodoxe antwoorden vereisen. Wateroverlast in stedelijk gebied kan alleen worden opgelost als overheden verder dan hun eigen taak en verantwoordelijkheid willen kijken en als er binnen organisaties dwars door de disciplines heen wordt gedacht en gewerkt. Nu in Rotterdam de Coolsingel opnieuw wordt ingericht, moeten stedenbouwkundigen en waterbeheerders de handen ineen slaan en het beste toekomstgerichte plan maken. Stop de verstening en werk aan waterbewustzijn door waterbeleving. Juist ook midden in de stad die groot is geworden dankzij het water.

Willen we de voeten droog houden, dan zijn alleen grootschalige maatregelen echter volstrekt onvoldoende om de wedloop te winnen. Stukje-bij-beetje zal onze omgeving waterrobuust moeten worden gemaakt. In 2016 stellen we ons als waterschap open voor goede ideeën van burgers en bedrijven om hun eigen noodzakelijke steentje bij te dragen. We willen ons laten verrassen door oplossingen en voorstellen, klein en groot, om de veranderende omstandigheden tenminste een stap voor te kunnen blijven. Samen lopen we harder.

Om slagvaardig te zijn en vaart te blijven houden is ruimte voor handelen onmisbaar. In de letterlijke zin betekent het waterrobuust maken van de woon- en leefomgeving het beperken van ruimtelijke mogelijkheden. Maar ook hier lonkt het perspectief van vooruitdenken en door ruimte te geven nieuwe kansen te creëren. Dijkversterkingen zijn al lang geen eendimensionale waterveiligheidsmaatregelen meer, maar scheppen ruimte voor gebiedsontwikkeling en innovatie. Het bij Schieland en de Krimpenerwaard  gehouden onderzoek Ruimtelijk Instrumentarium Dijkversterking toont aan dat veel mogelijk is wanneer regels, financiering en bestuurlijke wil meer gericht worden op de kansen dan op de bedreiging van de veranderende omstandigheden. Overheden moeten elkaar de maat durven nemen in de ruimtelijke ordening. De watertoets is geen vrijblijvende exercitie, maar een cruciale stap in de wedloop om de veranderende omstandigheden voor te blijven.

Het resultaat van de klimaatconferentie in Parijs vormt een harde opdracht voor overheden, burgers en bedrijven om grotere stappen te zetten in het beperken van de mondiale temperatuurstijging. Voor die opdracht kan niemand weglopen. Hoewel waterschappen vooral de  handen vol hebben aan het op tijd treffen van adaptieve maatregelen, wordt er ook succesvol gewerkt aan het mitigeren. Het nationale Energie-akkoord krijgt glans door de grondstoffen- en energiefabrieken van de waterschappen. Er wordt hard gewerkt aan het terugwinnen van fosfaat uit het afvalwater en op het terrein van de afvalwaterzuivering Kralingse Veer biedt Schieland en de Krimpenerwaard in 2016 ruimte voor de plaatsing van de grootste windmolen in het beheergebied.

"Zo hard gelopen en nog zo ver te gaan" zou de verzuchting  bij de wedloop tegen de veranderende omstandigheden kunnen zijn. Niets is minder waar. Op tijd inspelen op veranderingen is al lang de core business van de waterschappen. Dat is onze taak, we zijn niet anders gewend. Door te  innoveren, samen te werken en over te laten, ruimte te nemen en te bieden en duurzaam te werken blijven we ook in het nieuwe jaar de veranderende omstandigheden die belangrijke ene stap voor. Ik wens u een voortvarend 2016! 

Hans Oosters,

Dijkgraaf van het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard

Voorzitter van de Unie van Waterschappen