Nieuwjaarstoespraak dijkgraaf Hans Oosters

Nieuwjaarstoespraak dijkgraaf Hans Oosters

Hans Oosters, dijkgraaf hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard

"Het begin van het nieuwe jaar 2018 laat geen twijfel bestaan over nut, noodzaak en actualiteit van waterbeheer. De storm op de derde dag en nu het hoge water in de rivieren; de bedreigingen van ons zo laag gelegen kwetsbare land lijken haast te hebben om zich aan het begin van 2018 present te stellen." Lees hier de hele nieuwjaarstoespraak van de dijkgraaf van het hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard.

"Goed waterbeheer is de veranderende omstandigheden net een stapje voorblijven. Dat ene stapje is een grote opgave in een tijd dat de omstandigheden als gevolg van de klimaatverandering sneller veranderen dan ooit. De uitdagingen in ons werk stapelen zich dan ook op. Naast de bescherming tegen hoogwater zullen we ook in 2018 weer te maken krijgen met schade en overlast die ontstaat door hevige regenval of langdurige droogte. Het is urgent en nodig dat ons land in een rap tempo meer klimaatbestendig wordt ingericht. De toenemende belasting van de kwaliteit van het oppervlaktewater en het daarmee moeilijker worden om de doelstellingen van de Kader Richtlijn Water te halen vormt een andere uitdaging van formaat. De schade aan het watermilieu als gevolg van gewasbeschermingsmiddelen, microplastics, mest, medicijnresten en talloze nieuw opduikende chemische stoffen uit de industrie is slechts tegen zeer hoge kosten enigszins te beperken.

Om te zorgen dat het beperken van de schadelijke gevolgen van de klimaatverandering niet dweilen met de kraan open wordt, is het ook nodig om te investeren in het aanpakken van de oorzaken. Onze kennis, vaardigheden, technische en ruimtelijke mogelijkheden hebben de waterschappen inmiddels een herkenbare en vooraanstaande positie gegeven op het terrein van energie- en grondstoffenterugwinning. Samenwerking met andere overheden, bedrijfsleven en bewoners biedt in het nieuwe jaar nog grotere kansen om met onze duurzaamheidsinitiatieven daadwerkelijk een verschil te maken.

Waterbeheer in 2018 is meer dan de veranderende omstandigheden een stap voorblijven. Het is vooral ook de ambitie om samen met anderen duurzaam, innovatief en rekening houdend met de omgeving te zorgen voor droge voeten en schoon water. Voor nu en voor morgen; voor hier en voor de wereld om ons heen. 

Het waterschap heeft als functionele overheid een centrale rol bij de visievorming en aanpak van de grote en urgente vraagstukken die met het waterbeheer in ons land zijn verbonden. Of deze maatschappelijke vraagstukken succesvol, tijdig en met draagvlak worden aangepakt is sterk afhankelijk van de kwaliteit, zeggingskracht en representativiteit van de overheidsorganisatie die het waterschap is.

Kenmerken van een op de taak berekende waterschapsoverheid zijn vaardigheid, deskundigheid, herkenbaarheid, gebiedskennis en het vermogen om mensen en bedrijven uit het gebied daadwerkelijk te vertegenwoordigen. We zijn als waterschap gekend als het gaat om onze vaardigheden en grote kennis van techniek en het eigen waterschapsgebied. Ook worden er stappen gezet op het punt van zichtbaarheid en lijkt het waterbewustzijn langzaam maar zeker toe te nemen.

Waterbeheer is echter meer dan kennis, techniek en zichtbaarheid. Voorwaardelijk voor het voorblijven van de veranderende omstandigheden is het op tijd maken van keuzes. Sceptici beweren weleens dat het waterbeheer a-politiek is en dat binnen het waterschap slechts technische en bedrijfsmatige afwegingen worden gemaakt. Een gekozen bestuur met vertegenwoordigers vanuit de bevolking, bedrijfsleven, agrariërs en natuurterreinbeheerders zou dan ook een relikwie zijn uit een lang vervlogen tijd. Het waterbeheer als een technische en a-politieke uitvoeringsactiviteit te kenschetsen is gevaarlijk en doet geen recht aan de veelheid aan keuzes die dagelijks worden gemaakt en die, willen we de veranderende klimaatomstandigheden voorblijven, nog zullen moeten worden gemaakt.

Wat is ons de hoogwaterbescherming uiteindelijk waard? Welk risico op een overstroming vinden wij met elkaar verantwoord? Hoeveel slachtoffers? Welke schade? Hoeveel ruimte willen we opofferen voor waterberging? Hoe vaak mag een oogst mislukken als gevolg van langdurige droogte of hevige wateroverlast? Wordt de rekening van het waterbeheer bepaald op basis van profijt of solidariteit? Waar kan worden gebouwd en waar absoluut niet? Hoeveel hebben we over voor klimaatbestendig en waterrobuust inrichten van ons land? Welke belangen wegen we mee bij onze waterstaatkundige beslissingen? Duurzaamheid? Natuur? Recreatie? Waar eindigt de verantwoordelijkheid van de overheid bij wateroverlast en waar begint die van mensen en bedrijven zelf? Welke eisen willen wij stellen aan ruimtelijke ontwikkelingen en nieuwbouw? Wat is de rol van verzekeraars? Betaalt de veroorzaker wel voldoende om de aantasting van de waterkwaliteit te compenseren? Wat is de verantwoordelijkheid van de geneesmiddelenfabrikanten, de agrariërs, de verpakkings- en chemische industrie?

Wat vindt de overheid eigenlijk van al deze vragen?
Goed waterbeheer is gediend met een overheid met een uitgesproken opvatting. Een opvatting over de vele vragen die onbeantwoord zijn en op ons af zullen blijven komen. Nagenoeg iedereen vindt dat de aanpak van het klimaatvraagstuk geen uitstel vergt. De daarmee verbonden keuzes moeten dus snel worden gemaakt. Begrip en draagvlak voor de gemaakte keuzes zijn de sleutel tot succes. De opgetreden verwijdering, en het afnemende vertrouwen tussen burgers en overheid lijkt niet alleen geleid te hebben tot een terugtredende maar ook tot een teruggetrokken overheid. Een overheid zonder duidelijke opvattingen en, erger, een overheid die soms opportunistisch lijkt te kiezen. Duidelijk is dat het “met alle winden meewaaien” niet het vereiste recept is om de als gevolg van klimaatverandering opgelopen achterstand in het waterbeheer in te halen. Voor twijfel is geen tijd meer. Dit vraagt om een overheid met een opvatting. Of zoals hoogleraar Paul Scheffer afgelopen zaterdag in een opinie-artikel in de NRC schreef: een overheid die verbindende ideeën brengt. Dit ter overbrugging van dieper wordende breuklijnen in de samenleving, zoals de afstand tussen hoog- en laagopgeleiden, tussen jongeren en ouderen en tussen gevestigden en nieuwkomers. Als nieuwe tegenstelling die moet worden overbrugd noemt Scheffer die tussen mens en natuur. Volgens hem toont de opwarming van de aarde aan dat omgang met de natuur uit het lood is geslagen. Er is dringend behoefte aan opvattingen en verbindende ideeën.

In 2018 zullen politieke partijen en geborgde categorieën zich gaan voorbereiden op de waterschapsverkiezingen in 2019. Gegeven de opgaven in het waterbeheer tekent de profielschets voor nieuwe waterschapsbestuurders zich al af. De ambitie om te werken aan grote maatschappelijke vraagstukken die zijn verbonden met klimaatverandering, het vermogen om samen te werken, de kunst om draagvlak te creëren, communicatief, representatief voor diegenen die je vertegenwoordigt en, niet in de laatste plaats, het hebben van uitgesproken of, zo u wilt, verbindende opvattingen.

Diverse waterschappen, waaronder Schieland en de Krimpenerwaard, zullen met hulp van ProDemos dit voorjaar aandacht vragen voor het mooie en nuttige ambt van waterschapsbestuurder en de waterschapsverkiezingen in 2019.

Voor het werk en de uitdagingen die ook weer in het nieuwe jaar 2018 voor ons liggen is iedereen nodig. Dat geldt voor een uitgesproken en verbindend bestuur; dat geldt voor een deskundige, innoverende en gemotiveerde organisatie. Een organisatie met opvattingen en verbindend vermogen. Voor ons allen is 2018 een beloftevol jaar. Ik wens dat wij de belofte aan ons zelf, aan elkaar en aan allen voor wie wij ons werk doen waar maken!"