Oude kaarten

Bij de waterschappen speelt cartografie een belangrijke rol. Om een goed beheer te kunnen voeren, is het van groot belang inzicht te hebben in de geografie van het gebied. Momenteel is hiervoor een modern Geografisch Informatiesysteem (GIS) beschikbaar, maar in de eeuwen hiervoor waren bestuurders en ambtenaren aangewezen op met de hand vervaardigde kaarten.

Waterschappen hebben een lange traditie als het gaat om meten en karteren. Vooral in de zeventiende eeuw, maar ook in later eeuwen werden tal van overzichtskaarten gemaakt. In deze rubriek een chronologisch overzicht van de bewaard gebleven overzichtskaarten van Schieland en de Krimpenerwaard.

Schieland 1611

De oudste kaart die van het hoogheemraadschap van Schieland werd gemaakt dateerde uit 1558-1559. Deze kaart werd gemaakt door Coenraet Oelofsz., landmeter van Schieland. Helaas is hiervan geen enkel exemplaar bewaard gebleven. De oudste nog bestaande overzichtskaart is die van Floris Balthasars (1563-1616), die hij samen met zijn zoon Balthasar Floris van Berckenrode in 1611 voltooide. Balthasars verwierf roem door in enkele jaren tijd de hoogheemraadschappen van Schieland, Delfland en Rijnland op te meten, bij elkaar genomen een enorm gebied: Holland tussen Maas en IJ en een gedeelte van Utrecht. Rijnland was als laatste aan de beurt, deze kaart verscheen in 1615. De kaart van Schieland bestaat uit 11 bladen en werd gedrukt van koperplaten.

Bekijk het fotoalbum van 1611

Schieland 1660 - 1684 - 1765

De nauwkeurigheid van de kaart van Balthasars liet nogal te wensen over. Toen de voorraad gedrukte kaarten in 1648 op was, kreeg de toenmalige landmeter Jan Janszoon Stampioen de opdracht een nieuwe kaart te maken. In 1660 verscheen de eerste druk, bestaande uit een kaart in zes bladen. Aan de bovenrand is het wapen van Schieland te zien, evenals de wapens van dijkgraaf en hoogheemraden. Deze kaart was heel wat nauwkeuriger, maar omdat het gebied in de 17de eeuw door turfwinning snel veranderde, moest de kaart al in 1684 worden herzien. In de loop van de tijd verschenen nog vier herziene edities: 1694, 1710, 1718 en 1765. Alleen van de edities van 1660, 1684 en 1765 is een exemplaar in het archief van het waterschap bewaard gebleven.

Bekijk het fotoalbum van 1660 - 1684 - 1765

Schieland 1821

In 1821 verscheen een nieuwe overzichtskaart, ook weer gemaakt door de eigen landmeter: J.A. Scholten Hzn. Scholten gebruikte als basis de kaarten van Stampioen. Een nieuwe kaart was nodig omdat door het toenemende aantal droogmakerijen de bijgewerkte edities van Stampioen niet meer voldeden. De kaart is een stuk soberder dan die van Stampioen, maar toch zijn ook hier de wapens van Schieland en zijn bestuurders langs de bovenrand aangebracht.

Bekijk het fotoalbum van 1821

Schieland 1875

Om dezelfde reden was er in 1870 weer behoefte aan een nieuwe kaart. Deze keer werd de kaart gemaakt door I.J. Slaterus, landmeter van het kadaster te Rotterdam. Slaterus maakte gebruik van de inmiddels bestaande kadastrale kaarten. Net als de kaart van 1821 werd hij in steen gegraveerd en gedrukt (lithografie). De kaart bestaat uit vier bladen. De vier stenen die voor het drukproces nodig waren, zijn indertijd door Schieland aangekocht en sieren momenteel de muur van de centrale hal van het waterschap aan de Maasboulevard.

Bekijk het fotoalbum van 1875

Schieland 1928

In 1925 kreeg de ingenieur van Schieland de opdracht een begin te maken met het samenstellen van een nieuwe kaart van het hoogheemraadschap. Het werk werd uiteindelijk opgedragen aan P.W. van Baarsel uit Blaricum. In 1928 was de kaart gereed. Een bijzonder exemplaar, want deze kaart werd uitgevoerd in Jugendstil. Voor zover bekend is dit de enige waterschapskaart die in deze stijl is gemaakt. De kaart werd in vier bladen gedrukt door de firma N.J.J. Smulders en Co. te Den Haag.

Bekijk het fotoalbum van 1928

Krimpenerwaard 1696 - 1792 - 1818

In 1680 besloten dijkgraaf en hoogheemraden van de Krimpenerwaard naar voorbeeld van andere waterschappen een kaart van hun beheersgebied te laten maken. Eerst werden er besprekingen gevoerd met Jan Janszoon Douw, landmeter van Rijnland. Wegens omstandigheden is het er niet van gekomen. Douw overleed ook al in 1682. In 1681 is het werk (landmeten en graveren) opgedragen aan de Amsterdamse landmeter en plaatsnijder Johannes Leupenius (1648-1692). De kaart was in 1683 gereed; er werden 200 exemplaren van gedrukt.

In de Krimpenerwaard werd nauwelijks turf gewonnen. Het gebied veranderde dus nagenoeg niet in de loop van de 17de en 18de eeuw. Toch verschenen er in totaal acht edities van de overzichtskaart: 1683, 1696, 1706, 1735, 1741, 1755, 1792 en 1818. Wat was het geval? Bijna elke nieuwe dijkgraaf liet bij zijn aantreden een nieuwe editie vervaardigen. Aan de kartografische inhoud veranderde vrijwel niets, alleen de wapenranden langs de zijkanten werden bijgewerkt. Steeds werden ongeveer 200 exemplaren gedrukt. In het archief van het waterschap zijn nu alleen de edities van 1696, 1792 en 1818 nog aanwezig.

Bekijk het fotoalbum van 1696 - 1792 - 1818