Hoofdstuk 4 Gewasbeschermingsmiddelen

Gewasbeschermingsmiddelen, ook wel bekend als bestrijdingsmiddelen, zijn giftige stoffen die meestal bedoeld zijn om landbouwgewassen te beschermen tegen schade en ziektes. Er wordt naar gestreefd dat deze stoffen niet in het oppervlaktewater terecht komen.

Er komen steeds nieuwe gewasbeschermingsmiddelen op de markt en ook worden er nieuwe meettechnieken ontwikkeld. Het meetpakket van gewasbeschermingsmiddelen verandert hierdoor soms een beetje. Het grootste deel van het meetpakket is echter sinds 2009 ongewijzigd. Het meetpakket bestaat uit ruim 200 verschillende stoffen. Het meetnet voor gewasbeschermingsmiddelen is toegespitst op de gebieden waar deze stoffen naar verwachting gebruikt worden.

De blauwe balk geeft steeds de situatie van het jaar 2019 weer.

4.1 Aanwezigheid gewasbeschermingsmiddelen

Gewasbeschermingsmiddelen horen niet thuis in het oppervlaktewater. Het aantal verschillende stoffen dat in totaal of gemiddeld per monster wordt aangetroffen is daarom een maat voor de verontreiniging met gewasbeschermingsmiddelen.

Figuur 4.1: Het aantal verschillende aangetroffen gewasbeschermingsmiddelen in de periode 2009-2019

Figuur 4.2: Het gemiddeld aantal verschillende aangetroffen gewasbeschermingsmiddelen per monster in de periode 2009-2019

Figuur 4.3: Meest aangetroffen gewasbeschermingsmiddelen in 2019

4.2 Normoverschrijdingen

Voor de meeste gewasbeschermingsmiddelen zijn er normen waaraan getoetst kan worden. Het aantal verschillende stoffen dat de normen overschrijdt en de mate waarin de normen worden overschreden geven een indicatie van het risico op schadelijke effecten op het ecosysteem.

Vaak worden er meerdere gewasbeschermingsmiddelen tegelijk aangetroffen die de norm overschrijden. Om een indicatie te krijgen van de ernst hiervan, worden de normoverschrijdingen per locatie bij elkaar opgeteld. Het gemiddelde van al deze locaties geeft een beeld van de ontwikkeling van normoverschrijdingen in het beheergebied.

Figuur 4.4: Het aantal verschillende normoverschrijdende gewasbeschermingsmiddelen in de periode 2009-2019

Figuur 4.5: Verloop van de gemiddelde gesommeerde normoverschrijding in de periode 2009-2019

N.B. In 2018 is eenmalig de stof deltamethrin aangetroffen en in 2019 de stof dichloorvos. Beide stoffen hebben een een zeer strenge norm. Het aantreffen van deze stoffen resulteert daarom in een zeer hoge overschrijdingsfactor. Deze twee incidenten verklaren de hoge waarden in 2018 en 2019. De grijze lijnen geven aan wat de waarde zonder deze incidenten zou zijn geweest.

4.3 Niet-toetsbare stoffen

Voor sommige gewasbeschermingsmiddelen bestaat er (nog) geen norm. Als deze gewasbeschermingsmiddelen worden aangetroffen, dan kan niet worden beoordeeld hoe ernstig dat is.

Figuur 4.6: Aangetroffen gewasbeschermingsmiddelen zonder norm

Samenvattend

Het aantal verschillende gewasbeschermingsmiddelen dat wordt aangetroffen neemt steeds meer toe. Dit beeld is zowel te zien in het totaal van aangetroffen gewasbeschermingsmiddelen als in het aantal stoffen dat gemiddeld per monster wordt aangetroffen. Een kanttekening daarbij is dat er steeds meer stoffen gemeten (kunnen) worden. Opvallend is dat er een behoorlijk aantal stoffen vaker wel dan niet wordt aangetroffen.

Het aantal verschillende gewasbeschermingsmiddelen dat de normen overschrijdt neemt ook toe. Dit sluit aan bij de constatering dat er steeds meer verschillende middelen worden aangetroffen. De hoogte van de normoverschrijdingen was tot 2017 lager dan de jaren daarvoor. In 2018 en 2019 is de totale normoverschrijding veel hoger dan daarvoor. Deze toename kan echter voor een belangrijk deel worden toegeschreven aan twee incidenten.

In 2019 is cyantraniliprole de enige stof die wel is aangetroffen maar niet aan een norm kan worden getoetst.