Op pad met steenzetter en bedrijfsvoerder Fred Hoogerwerf

“In 2004 zijn Peter en ik begonnen. Ik deed ook al bijzonder werk, maar daarbij was ik vaak weg omdat ik vaak op een booreiland zat. Ruim twintig jaar geleden zocht ik dus weer bijzonder werk. Peter was leerling-steenzetter. Ik ben het vak toen ook gaan leren en toen hebben we samen het bedrijf opgezet", vertelt Fred.

Als je ze zo bezig ziet, lijkt het simpel

Het is warm langs de Lekdijk tegenover gemaal Krimpenerwaard in Bergambacht. Een shovel en graafmachine zorgen ervoor dat de basaltkeien bovenaan de dijk komen te liggen in de buurt van het werk. Vijf man leggen de stenen langs de glooiing (zijkant) van de dijk. Als je ze zo bezig ziet, lijkt het simpel. “Om een goede steenzetter te worden, draai je al snel drie jaar mee in het zetwerk”, legt Fred uit. Belangrijk bij het werk is het kantelen van de stenen in plaats van tillen. De steenglooiing langs de dijk is een grote puzzel. De steenzetters kantelen de stenen zodat ze naast elkaar komen te liggen.

"De stenen wegen zomaar 800 kilo per vierkante meter”

"De stenen moeten zo komen te liggen dat ze blijven liggen als er een tussenuit gaat. Alle stenen liggen even hoog. Daardoor kun je ook zien als onder een van de stenen een gat of een verzakking ontstaat. De stenen die we nu neerleggen, komen bij de afsluitdijk vandaan. De oude stenen leggen we onderaan de glooiing. Je moet het zo zien, de stenen op de glooiing wegen zomaar 800 kilo per vierkante meter. Als er geen tegenwicht is, schuiven ze zo de rivier in", legt Fred uit.

Ambachtelijk getraind

Fred vertelt enthousiast over het werk. “Al onze steenzetters zijn opgeleid om het werk op ambachtelijke wijze te kunnen uitvoeren. Dat houdt in het aanleggen van steenglooiing op puin. Dat gebeurt op plekken langs de rivier waar schepen zorgen voor zuiging en waar storm en wind zorgen voor extra golfslag. Hier langs de Lekdijk is een flauwere constructie, omdat dat allemaal hier minder speelt", legt Fred uit.

“Waar we op in zetten is doorgeven van kennis”

“Waar we als bedrijf vooral op inzetten is het doorgeven van kennis en het leren van het vak, zodat het werk door blijft gaan. Een groot aantal van de twintig steenzetters die er nog zijn in Nederland kan al bijna met pensioen." Op het werk langs de Lekdijk draaien twee leerlingen mee. Zij kunnen op dit werk meters maken en het vak leren. Er komt veel bij kijken. Niet alleen leer je hoe je de stenen moet zetten, maar ook hoe je gevaarlijke stoffen als asbest herkent en omgaat met niet gesprongen explosieven. “Als steenzetter ben je altijd alert." Natuurlijk wordt glooiings- en bodemonderzoek gedaan voorafgaand aan de werkzaamheden. “Het filtermateriaal (de stenen die eronder liggen) was vroeger van puin van woningen. Dan kan het zijn dat de plek waar je onderzoek doet schoon is, maar als verderop een dak of schoorsteen is gebruikt, is die grond wel vervuild. Daarom leren onze mensen dat herkennen.”

Een overstroming in de woestijn

Het bedrijf heeft een stichting in het leven geroepen: Stichting Ambacht voor Mens en Natuur. "We willen onze kennis delen en inzetten op natuurbehoud door non-profit organisaties en lokale gemeenschappen te helpen met ambachtelijke waterbouwkundige werken in binnen- en buitenland. Zo is er in Namibië een organisatie die onder andere watervoorzieningen voor woestijnolifanten aanlegt. Door een overstroming in de woestijn is onlangs het basiskamp, museum en informatiecentrum van deze organisatie verwoest. Wij hebben meegeholpen bij de wederopbouw. Op Nederlandse wijze hebben we een dam aangebracht langs de droge rivierbedding om bij een overstroming de oevers te beschermen. Langs deze dam zijn schanskorven (netten met stenen erin) aangebracht. Met behulp van het waterschap konden we bij de Schaardijk testen wat er gebeurt als het water tussen twee beschermingsmechanismen terecht komt. Brengt het dan extra zand aan of spoelt het juist weg? De conclusie was dat het extra zand aanbrengt en dus de constructie versterkt.”